Nederland moet bezuinigen, maar hoe? Vragen we van iedereen een bijdrage of leggen we de rekening alleen bij mensen met lage inkomens, gehandicapten en sociaal zwakkeren? De keus is aan de kiezer. Zijn antwoord bepaalt wat voor samenleving Nederland wordt.

Door Sjoerd Feitsma en Mohammed Benmhammed, fractievoorzitter en raadslid PvdA Leeuwarden

Boeiend zijn ze zeker, de tv-debatten van de lijsttrekkers. Snedige uitspraken en ongepaste interrupties wisselen elkaar in hoog tempo af. Hoe brutaler hoe beter. Nederland heeft immers behoefte aan daadkracht, aan een leider die anderen verbaal de baas is. Zeker, leiderschap is belangrijk in deze onzekere tijd, vindt ook de PvdA. Maar belangrijker is natuurlijk wat de partijen met Nederland willen. We staan voor een cruciaal moment in onze geschiedenis.

De vraag die de kiezer feitelijk wordt gesteld is: wat voor samenleving willen we? Een samenleving volgens Brits of Amerikaans model met grote verschillen tussen arm en rijk? Of een samenleving zoals Nederland nu is, met minder grote inkomensverschillen? De keuze voor het ene of andere model heeft ingrijpende gevolgen voor miljoenen Nederlanders. De statistieken zijn genadeloos.

Volgens de Britse hoogleraar sociale geografie Danny Dorling doen landen met minder scheve verhoudingen, zoals Nederland, het op bijna alle terreinen beter dan landen als Groot-Brittannië. Nederland heeft minder drugsverslaafden, minder tienerzwangerschappen, minder echtscheidingen, minder mensen met overgewicht en minder kinderen die in armoede opgroeien, zo stelde Dorling in de Volkskrant. In Nederland doen kinderen het beter op school, is de levensverwachting hoger, de kwaliteit van de huisvesting beter en hebben we veel minder mensen met geestelijke problemen.

In Groot-Brittannië heeft de rijkste 10 procent van de bevolking een gemiddeld vermogen van €1,1 miljoen. De armste 10 procent bezit nog geen €4000. Het grootste verschil sinds 1854. De duizend rijkste Britten zijn vorig jaar zelfs 30 procent rijker geworden, terwijl de gewone man in de straat moet betalen voor de blunders van een toplaag van patsers in de bankenwereld.

De VVD, en in mindere mate ook het CDA, is voorstander van dit Britse systeem. Dat betekent minder overheid, meer marktwerking en meer zelfredzaamheid. Ouders met een gehandicapt kind gaan er zo wat de liberalen betreft €3000 tot €5300 op achteruit en een bijstandmoeder moet €1200 per jaar inleveren, zo becijferde Netwerk onlangs. Ondertussen blijft de hypotheekrenteaftrek natuurlijk ongemoeid, want daarvan profiteren vooral de hoge inkomens. Mensen met een tophypotheek krijgen zo van de VVD, maar ook van het CDA jaarlijks aanzienlijk meer geld van de overheid dan een bijstandsmoeder. De woonsubsidie, de hypotheekrenteaftrek, voor een huis van €1 miljoen loopt op tot ruim €25.000 per jaar. Ter vergelijking: een bijstandsmoeder krijgt nu maar €11.000 per jaar. Veel te veel dus, vindt de VVD. Deze partij laat dan ook nog eens de huren tot 60 procent stijgen en schaft de ontslagbescherming af. Hoezo, eerlijk delen?

Beide neoliberale partijen zijn verder tegen een toptarief voor de rijkste Nederlanders. Dit zou slechts symboolpolitiek zijn, omdat het ‘maar’ €250 miljoen oplevert. Merkwaardig, €250 miljoen is immers een behoorlijk bedrag en het zou juist goed zijn om als signaal af te geven dat onbeperkte zelfverrijking in Nederland niet wordt gewaardeerd. We hebben in de bankensector gezien waar al die hebberigheid toe heeft geleid.

Ondertussen staan we wel voor een enorme opgave. Om de staatsfinanciën op orde te krijgen moet er flink bezuinigd worden. De VVD is kampioen bezuinigen en creëert met al die besparingen 400.000 banen in 2040. Banen waar minder inkomen en arbeidsrechtelijke zekerheden tegenover staan dan nu. In de VS is dit sinds enkele jaren realiteit. Hier is al een nieuwe onderklasse ontstaan van minima die zelfs met twee banen per persoon de eindjes niet meer aan elkaar kunnen knopen. En zijn al die uitgeklede VVD-banen eigenlijk wel nodig? Nee, de bevolking vergrijst en als de economie weer aantrekt, dan hebben we al binnen enkele jaren weer te weinig werkkrachten.

Bezuinigen is nodig. En flink ook, maar we moeten niet het sociale kapitaal van Nederland, de gewone, hardwerkende Nederlanders met midden- en lage inkomens, kapot besparen. Dat richt veel onnodige schade aan. Ook de zwakkeren moeten worden ontzien. De PvdA bezuinigt daarom waar het moet én kan. Onder meer op de overheidssubsidie voor tophypotheken van de topinkomens, duur oorlogstuig, managementlagen van de overheid en door AOW-leeftijd geleidelijk te verhogen. De VVD bezuinigt vooral waar het niet moet en creëert onderwijl een nieuwe onderklasse van armen en kanslozen zoals in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. De keus is aan de kiezer: welke samenleving gaat het worden?