Jaap de Groot: Waar binne onze Liwwadder molens bleven?

Opinie

Jaap de Groot: Waar binne onze Liwwadder molens bleven?

LEEUWARDEN, 12 maart 2014 - In Leeuwarden wonen en Molenaar, Meulemaker, Meuleman, Van der Molen of Van der Meulen heten? Dan is de kans groot dat één van je voorouders iets met molens te maken heeft gehad.


In de laatste vier eeuwen hebben maar liefst 43 bedrijfsmolens het beeld in onze stad bepaald. De stratengids van Leeuwarden geeft drie hints op het zoekgegeven molen: Molenstraat, Molensteeg en Molenpad.

 

Foto: Noorderstadsgracht met Korenmolen De Leeuw in de Prinsentuin (Foto Dikken en Hulsinga)


Molen Het Lam
De Molenstraat draagt die naam al vanaf 1924 en werd genoemd naar de korenmolen Het Lam, die vanaf 1830 aan de Westersingel heeft gestaan. De molen is in 1919 gedeeltelijk gesloopt en het restant (later in gebruik bij de CAF) heeft het tot 1988 uitgehouden. De molenaar heette Vosman. Die naam vinden we ook deels terug in de 'tweede naam' van het Westerpark. Door de verbastering van Vosman en de combinatie met park, is de naam 'Vosseparkje' in Leeuwarden bekender dan de officiële naam.

Watermolens aan het Schavernek
Aan de andere kant van de Westerstadsgracht, aan het Groot Schavernek (op het Mata Hari-plein tegenover De Harmonie) vinden we de Molensteeg. De steeg loopt tot in het troosteloze hart van de buurt tussen Nieuwestad en Ruiterskwartier waar de gemeente nu druk bezig is met de ombouw naar het Muziekpodium van Leeuwarden. Aan weerszijden van de vroegere Schavernekspijp stonden in de 16e eeuw al twee watermolens die zorgden voor de broodnodige waterbeheersing.

Molenpad
Evenwijdig aan het Zuidvliet ligt het Molenpad. Die dankt zijn naam aan de molen die op de plek van de huidige Menno van Coehoornstraat stond. Deze molen staat al ingetekend op een kaart van Hendrik van Deventer van omstreeks 1560.

Weinig tastbaars over
Op de kaart die Johannes Sems rond 1600 van Leeuwarden maakte tellen we binnen de grachten alleen al zeven molens. Inclusief de buitengebieden wordt dat aantal al snel verviervoudigd. Maar daarvan vinden we nauwelijks iets meer terug. Van molen De (Jonge) Fenix aan Pietersburen (Zuidvliet) is alleen nog een muursteen over. Nota bene ingemetseld in de zijmuur van het Sint Anthoon in de Pijlsteeg. Na 1895 brandde de molen tot twee keer toe af voordat hij in 1904 definitief gesloopt werd. Even verderop aan het Zuidvliet is de oude romp van oliemolen De Haan (naast Van Duuren's stoomketelfabriek) bewaard gebleven en zelfs optimaal gerestaureerd. Houtzaagmolen De Fisker aan de Houtpolle, aan de oostzijde van de Dokkumer Ee, naast Houthandel Timmermans, brandde in 1964 tot aan de grond toe af.

Arend en Leeuw
Molen De Arend op de Vrouwenpoortsdwinger is in 1901 afgebroken. Het huidige restaurant Liuwherne behoorde tot de 'belendende percelen'. De uitbater van het restaurant heeft het historische tafereel van dwinger en molen op de wand achter de bar laten aanbrengen. Op de plek van het Pier Pander-tempeltje in de Prinsentuin stond ooit molen De Leeuw. Een fraaie muursteen in het al even mooie molenaarshuisje in de tuin houdt de herinnering er aan levendig. De tekst erop luidt:

'Gelijk de Moolen draait geswint
Soo loopt onse tijd ten Endt'

met daaronder de tekst met de datum van de bouw:
'Een duisent Seven hondert Sestig en Een (1761) heeft Isek Durks hier angeleit den Eersten Steen'.

Molen De Eendragt
Aan de Dokkumertrekweg vinden we de restanten van de ronde stenen stellingmolen De Eendragt. Omstreeks 1889 is de bovenbouw naar Anjum verhuisd om de daar afgebrande en herbouwde korenmolen te completeren. De resterende ronde onderbouw aan de Dokkumertrekweg is uniek. Achtkante stellingmolens met ronde stenen bovenbouw zijn er meer geweest, maar ronde molens met een achtkante bovenbouw zijn er niet. Het aangebouwde pakhuis met trapgevel in neo-Hollandse renaissancestijl is ook heel bijzonder. Het geheel behoort tot het complex van Stenden University, maar verdient een grondige opknapbeurt. De universiteit is dat wel aan haar stand verplicht en bovendien, het hoger onderwijs heeft budget genoeg.

Jaap de Groot

12-3-2014 14:22 1 reacties

Reacties (1)

Reactie op Artikel Jaap de Groot over de Leeuwarder Molens.

Het zou volgens vele liefhebbers een must moeten zijn indien Leeuwarden net als heel vroeger weer een korenmolen op de Wallen heeft, net als in Dokkum.
Destijds is er door Leeuwarer Ondernemers als Cees Tademe 25.000 EUro gestort in een groeifonds.
Bestaat dit fonds nog? Het zou prachtig zijn indien Leeeuwardenin 2018 weer een zwierende molen heeft die molenaarsmeel aan de stad levert. Locatie: een hoge stellingmolen naar het Molenaarshuisje op de Noorder Plantage/Prinsentuin.
Wie wil de kat de bel aanbinden? Hoop op reactie,
want een stad dat eens een groot molenbezit had, moet er toch zeker één weer volledig geresatureerd in dienst hebben.
Groet,
Maurice Wielenga

Geplaatst door m.Wielenga op 19-5-2014 23:24
Meld als ongepast

Reactie plaatsen

Met het plaatsen van deze reactie gaat u akkoord met de voorwaarden

Overig Opinie

Meer Opinie